کاخ سفید اعلام کرد که روسای جمهوری آمریکا، روسیه و چین، قرار است پنجشنبه آینده در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه در شهر شنژن چین دیدار کنند. این نشست بی‌سابقه میان رهبران سه قدرت بزرگ هسته‌ای جهان، با محوریت جنگ آمریکا علیه ایران و آینده کنترل تسلیحات هسته‌ای برگزار خواهد شد.
یک مقام ارشد آمریکایی که به شرط ناشناس ماندن با خبرنگاران گفت‌وگو کرده، تایید کرد که ترامپ قصد دارد موضوع جنگ ایران را با رهبران چین و روسیه مطرح کند، اما از گفت‌وگو درباره جنگ اوکراین خودداری خواهد کرد.
آگهی
آگهی
به گفته این مقام، واشنگتن انتظار ندارد در پایان نشست توافقی اعلام شود و هدف اصلی، آغاز گفت‌وگوهایی است که بتواند در آینده به پیشرفت در زمینه خلع سلاح هسته‌ای منجر شود.
برگزاری این نشست در شرایطی صورت می‌گیرد که روابط سه کشور با مجموعه‌ای از اختلافات سیاسی، اقتصادی و امنیتی روبه‌رو است. با این حال، تحلیلگران معتقدند اهمیت نمادین این دیدار احتمالا بیش از دستاوردهای عملی آن خواهد بود.
تلاش ترامپ برای توافق هسته‌ای جدید با روسیه و چین
یکی از مهم‌ترین موضوعات نشست، آینده کنترل تسلیحات هسته‌ای پس از انقضای آخرین پیمان محدودکننده زرادخانه‌های اتمی آمریکا و روسیه است.
پیمان «استارت نو» (New START)، آخرین توافق کنترل تسلیحات هسته‌ای میان واشنگتن و مسکو، در فوریه ۲۰۲۶ منقضی شد. با پایان اعتبار این پیمان، برای نخستین بار در بیش از نیم قرن، محدودیت‌های الزام‌آور بر دو زرادخانه بزرگ هسته‌ای جهان از میان رفت.
ولادیمیر پوتین پیش از انقضای پیمان پیشنهاد کرده بود که دو کشور محدودیت‌های آن را برای یک سال دیگر رعایت کنند، اما ترامپ این پیشنهاد را رد کرد و خواستار توافقی جدید، بهبودیافته و مدرن شد که چین را نیز در بر بگیرد.
بر اساس برآوردهای وزارت دفاع آمریکا، چین بیش از ۶۰۰ کلاهک هسته‌ای در اختیار دارد، در حالی که شمار کلاهک‌های هسته‌ای آمریکا و روسیه هر یک بیش از پنج هزار مورد برآورد می‌شود.
این اختلاف قابل‌توجه در اندازه زرادخانه‌ها یکی از موانع اصلی مشارکت پکن در توافقی سه‌جانبه است. چین تاکنون تمایل چندانی به پیوستن به توافق‌های محدودکننده تسلیحات هسته‌ای نشان نداده است.
با وجود این، مقام‌های دولت ترامپ معتقدند زمان آن رسیده که چین نیز در مذاکرات مربوط به کنترل تسلیحات هسته‌ای مشارکت کند.
مقام ارشد آمریکایی هدف نشست شنژن را آغاز گفت‌وگوهایی درباره خلع سلاح هسته‌ای توصیف کرد که بتواند در آینده به نتایجی سازنده منجر شود.
جنگ ایران؛ موضوع مشترک سه قدرت با منافع متفاوت
جنگ آمریکا علیه ایران یکی دیگر از محورهای اصلی نشست خواهد بود؛ موضوعی که در آن منافع واشنگتن، مسکو و پکن با یکدیگر تفاوت دارد.
ترامپ پس از دستیابی به آتش‌بس در جنگ تجاری کوتاه‌مدت آمریکا و چین در سال گذشته، تلاش کرده است روابط خود با شی جین‌پینگ را بهبود بخشد. با این حال، اختلافات دو کشور بر سر جنگ ایران و دیگر مسائل امنیتی و اقتصادی همچنان ادامه دارد.
رئیس‌جمهوری آمریکا همچنین کوشیده است روابط نزدیک‌تری با ولادیمیر پوتین برقرار کند؛ آن هم در شرایطی که جنگ روسیه علیه اوکراین همچنان ادامه دارد و مسکو همکاری‌های نظامی، اطلاعاتی و دیپلماتیک خود با ایران را گسترش داده است.
چین نیز از نحوه اجرای عملیات نظامی آمریکا علیه ایران انتقاد کرده و واشنگتن را به تضعیف نهادها و معاهدات بین‌المللی متهم کرده است.
از سوی دیگر، افزایش قیمت جهانی انرژی در پی جنگ ایران بر روابط اقتصادی و راهبردی این سه کشور تاثیر گذاشته است.
ترامپ به‌تازگی با لغو برخی تحریم‌ها علیه روسیه، زمینه فروش میلیون‌ها تن سوخت دیزل این کشور را فراهم کرده است.
او افزایش قیمت انرژی را به حملات اوکراین به پالایشگاه‌های نفت روسیه نسبت داده، اما تحلیلگران معتقدند جنگ ایران عامل اصلی افزایش قیمت جهانی نفت خام بوده است.
نگرانی اوکراین از توافق احتمالی قدرت‌های بزرگ
اگرچه مقام‌های آمریکایی می‌گویند ترامپ قصد ندارد موضوع اوکراین را در نشست سه‌جانبه مطرح کند، احتمال گفت‌وگوهای پشت پرده درباره آینده جنگ این کشور نگرانی‌هایی را در کی‌یف برانگیخته است.
ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهوری اوکراین، ابراز نگرانی کرده است که نشست ترامپ، پوتین و شی به بستری برای مذاکره درباره توافقی احتمالی بر سر اوکراین، بدون مشارکت دولت این کشور، تبدیل شود.
ادگار کیگن، سفیر پیشین آمریکا در مالزی و پژوهشگر کنونی مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی، معتقد است که پوتین از این نشست برای نمایش جایگاه روسیه در کنار آمریکا و چین بهره خواهد گرفت.
او گفت: «فکر می‌کنم نکته اصلی برای پوتین این بود که تمایل خود را برای گفت‌وگو با رئیس‌جمهوری آمریکا و رئیس‌جمهوری چین به شکلی نشان دهد که این تصور ایجاد شود که آن‌ها درباره اوکراین تصمیم می‌گیرند؛ چیزی که آشکارا اوکراینی‌ها و اروپایی‌ها از آن استقبال نمی‌کنند.»
برنامه‌ریزی برای این نشست همچنین با مقایسه‌هایی با کنفرانس یالتا در سال ۱۹۴۵ همراه شده است؛ نشستی که در آن رهبران آمریکا، بریتانیا و اتحاد جماهیر شوروی درباره تقسیم آلمان و برلین به چهار منطقه اشغالی و مقدمات تاسیس سازمان ملل متحد توافق کردند.
دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، این مقایسه‌ها را رد کرده است.
او با تاکید بر اهمیت دیدار رهبران سه کشور گفت که هیچ توافق احتمالی در شنژن نباید به دیگر کشورها تحمیل شود و نظم جهانی باید بر منافع متقابل و احترام متقابل استوار باشد.
چین از میزبانی نشست چه می‌خواهد؟
برگزاری نشست سه‌جانبه در چین فرصتی برای شی جین‌پینگ فراهم می‌کند تا جایگاه رو به رشد کشورش را در سیاست جهانی به نمایش بگذارد.
با این حال، برخی تحلیلگران معتقدند پکن درباره مزایای این نشست بیش از دو کشور دیگر تردید داشته است.
نشست سران اپک با حضور نمایندگان ۲۱ اقتصاد در شنژن برگزار می‌شود؛ شهری که طی چند دهه از یک روستای کوچک ماهیگیری به یکی از مهم‌ترین مراکز فناوری و اقتصاد جهان تبدیل شده است.
چین قصد دارد از میزبانی این اجلاس برای نمایش پیشرفت‌های اقتصادی و فناوری خود استفاده کند، اما نشست سه‌جانبه ممکن است توجه رسانه‌ها را از برنامه اصلی اپک منحرف کند.
هو تیانگ بون، استاد سیاست خارجی چین در دانشگاه فناوری نانیانگ، معتقد است چنین نشستی می‌تواند با تلاش پکن برای معرفی خود به‌عنوان مدافع تجارت آزاد و چندجانبه‌گرایی در تضاد قرار گیرد.
چین پیش‌تر استدلال کرده بود که ذهنیت جنگ سرد در غرب از عوامل زمینه‌ساز جنگ روسیه علیه اوکراین بوده است. پکن همچنین از عملکرد آمریکا در جنگ علیه ایران انتقاد کرده است.
به گفته این استاد دانشگاه، مشارکت در نشستی که ممکن است به تصمیم‌گیری سه قدرت بزرگ درباره مسائل بین‌المللی تعبیر شود، می‌تواند پیام چندجانبه‌گرایی چین را تضعیف کند.
روابط نزدیک پوتین و شی در برابر اختلافات با آمریکا
هرچند دیدار همزمان رهبران سه کشور بی‌سابقه خواهد بود، آن‌ها طی سال‌های گذشته بارها به‌صورت دوجانبه با یکدیگر ملاقات کرده‌اند.
پوتین و شی جین‌پینگ از زمان به قدرت رسیدن رئیس‌جمهوری چین در سال ۲۰۱۳ بیش از ۴۰ بار دیدار کرده‌اند و در مناسبت‌های مختلف یکدیگر را «دوست عزیز» خطاب کرده‌اند.
ترامپ و پوتین نیز تاکنون هفت بار به‌صورت حضوری ملاقات کرده‌اند که آخرین مورد آن در اوت ۲۰۲۵ در آلاسکا بود.
ترامپ و شی جین‌پینگ نیز هشت دیدار حضوری داشته‌اند که از جمله آن‌ها سفر رسمی رئیس‌جمهوری چین به واشنگتن در سپتامبر گذشته بود.
روابط اقتصادی چین و روسیه نیز از زمان آغاز تهاجم نظامی مسکو به اوکراین در سال ۲۰۲۲ گسترش یافته است.
در حالی که اتحادیه اروپا و دیگر کشورهای غربی تلاش کرده‌اند روسیه را از نظر اقتصادی منزوی کنند، چین خرید منابع انرژی روسیه را افزایش داده و به تامین‌کننده اصلی فناوری‌های کلیدی مورد نیاز مسکو، از جمله قطعات پیشرفته برای صنایع تسلیحاتی روسیه، تبدیل شده است.
پکن با وجود درخواست‌های غرب، از محدود کردن این صادرات خودداری کرده است.
در آستانه آغاز جنگ اوکراین، پوتین و شی روابط دو کشور را «دوستی بدون محدودیت» توصیف کرده بودند.
چین رسما اعلام کرده که در جنگ اوکراین بی‌طرف است، اما همزمان متحدان غربی کی‌یف را به نقش داشتن در تحریک روسیه برای آغاز عملیات نظامی متهم کرده است.
روسیه نیز بارها حمایت خود را از مواضع چین درباره تایوان اعلام کرده است.
با وجود این روابط نزدیک، هنوز مشخص نیست نشست سه‌جانبه شنژن بتواند به توافقی مشخص درباره جنگ ایران یا کنترل تسلیحات هسته‌ای منجر شود.
مقام‌های آمریکایی تاکید کرده‌اند که هدف فعلی، آغاز گفت‌وگو میان سه قدرت است و انتظار اعلام توافقی در پایان نشست وجود ندارد.