پژوهشگر ارشد اندیشکده آمریکایی «انستیتو خاورمیانه» می‌گوید جنگ ایران باعث شده نگاه ترکیه به دستیابی احتمالی به سلاح هسته‌ای تغییر کند و آنکارا بیش از گذشته گزینه ایجاد ظرفیت هسته‌ای مستقل را بررسی کند.
گونول تول، پژوهشگر ارشد اندیشکده آمریکایی «انستیتو خاورمیانه»، در یک یادداشت سیاستی می‌نویسد که توانایی فزاینده ایران برای تهدید کشورهای منطقه، احتمال تمایل تهران به دستیابی به سلاح هسته‌ای، نگرانی‌های فزاینده درباره رویکرد تهاجمی اسرائیل، تردیدها درباره تضمین‌های امنیتی آمریکا و افزایش استقلال هسته‌ای عربستان سعودی، همگی ترکیه را به بررسی یک گزینه هسته‌ای در آینده سوق می‌دهند.
آگهی
آگهی
به نوشته این پژوهشگر، ترکیه از نظر فناوری همچنان دست‌کم یک دهه با توانایی ساخت بمب هسته‌ای فاصله دارد و در حال حاضر فاقد ظرفیت غنی‌سازی اورانیوم و بازفرآوری سوخت مصرف‌شده است.
با این حال، از نگاه خانم تول، خطر نزدیک‌تر این است که آنکارا از مسیرهای غیرنظامی به دنبال دستیابی به دانش فنی و زیرساخت‌هایی باشد تا در صورت وخیم‌تر شدن شرایط امنیتی، امکان تولید سریع سلاح هسته‌ای را برای آن فراهم کند.
او تاکید می‌کند که این تغییرات بسیار جدید هستند و هنوز آن‌قدر جا نیفتاده که به یک «رویه در ساختار سیاسی و اداری» تبدیل شده باشد؛ بنابراین، به باور او، آمریکا همچنان می‌تواند ترکیه را از حرکت در مسیر هسته‌ای بازدارد.
با این حال، این کارشناس استدلال می‌کند که «اگر برنامه هسته‌ای غیرنظامی ترکیه در واکنش به جنگ ایران گسترش پیدا کند، پنجره فرصت واشنگتن برای تأثیرگذاری بر این روند محدودتر خواهد شد.»
حرکت به سمت آستانه هسته‌ای
خانم تول در یادداشت خود می‌نویسد که ادبیات هسته‌ای ترکیه در حال تغییر است. کما اینکه رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه پیش‌تر به‌طور علنی این پرسش را مطرح کرده که چرا باید ترکیه از داشتن سلاح هسته‌ای محروم باشد.
مضافا اینکه هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه نیز مطرح کرده است که تغییر شرایط بین‌المللی می‌تواند آنکارا را به تغییر سیاست خود وادار کند. به اعتقاد خانم تول، این اظهارات نشان می‌دهد که ترکیه دیگر دستیابی به سلاح هسته‌ای را امری «غیرقابل تصور» نمی‌داند.
بر اساس این یادداشت، جنگ ایران و تصمیم تهران برای شلیک موشک به سمت ترکیه، نگرانی‌ها درباره زرادخانه هسته‌ای اعلام‌نشده اسرائیل و رویکرد تهاجمی‌تر این کشور در منطقه، و همچنین آمادگی واشنگتن برای پذیرش استقلال هسته‌ای بیشتر عربستان سعودی، از جمله عواملی هستند که علاقه آنکارا به ایجاد ظرفیت بازدارندگی مستقل را افزایش داده‌اند.
خانم تول در عین حال تاکید می‌کند که ترکیه در حال حاضر به داشتن سلاح هسته‌ای نزدیک نیست. این کشور ظرفیت مشخصی برای غنی‌سازی یا بازفرآوری ندارد و مالکیت روسیه بر نیروگاه هسته‌ای در حال ساخت آق‌قويو و کنترل مسکو بر سوخت این نیروگاه، استقلال ترکیه را محدود می‌کند.
با این حال، آنکارا در حال مذاکره با آمریکا، کانادا، فرانسه و کره جنوبی برای توسعه راکتورهای بیشتر است و به دنبال انتقال فناوری بیشتر و کنترل بالاتر بر زنجیره تامین هسته‌ای خود است.
نگرانی از گسترش فشار برای اشاعه هسته‌ای
حرکت ترکیه به سمت ایجاد ظرفیت «آستانه هسته‌ای» می‌تواند موج گرایش کشورهای منطقه به توانمندی هسته‌ای و اشاعه تسلیحات اتمی را تشدید کند.
خانم تول استدلال می‌کند که در شرایطی که عربستان سعودی جاه‌طلبی‌های هسته‌ای خود را گسترش می‌دهد و مسیر آینده ایران همچنان نامشخص است، نزدیک شدن چند کشور به وضعیت آستانه هسته‌ای می‌تواند فرصت کشورهای دیگر برای واکنش را کوتاه‌تر کند، انگیزه‌ها برای اقدامات پیشگیرانه را افزایش دهد و رژیم جهانی منع اشاعه هسته‌ای را تضعیف کند.
راه‌های مهار بلندپروازی هسته‌ای ترکیه
نویسنده در بخش پایانی یادداشت خود، چند پیشنهاد برای حوزه سیاستگذاری آمریکا مطرح می‌کند. به نوشته او، واشنگتن باید ضمن تقویت اطمینان ترکیه به توان بازدارندگی گسترده ناتو، خطوط قرمز روشنی درباره اشاعه هسته‌ای تعیین کند و مشخص سازد که دستیابی به ظرفیت‌های غنی‌سازی یا بازفرآوری مرتبط با تولید سلاح، پیامدهایی برای همکاری دفاعی خواهد داشت.
خانم تول همچنین پیشنهاد می‌کند در صورت حل اختلاف بر سر خرید سامانه‌های موشکی اس-۴۰۰ روسیه از سوی آنکارا، آمریکا بررسی کند که آیا ترکیه می‌تواند بار دیگر نقشی معنادار در ماموریت هسته‌ای ناتو داشته باشد یا خیر. به اعتقاد او، ادغام بیشتر ترکیه در این مأموریت می‌تواند انگیزه‌های آنکارا برای دنبال کردن یک گزینه مستقل را کاهش دهد.
او همچنین توصیه می‌کند آمریکا و متحدانش باید تامین‌کنندگان فناوری را به رقابت برای مشارکت در پروژه‌های هسته‌ای ترکیه ترغیب کنند؛ اما انتقال فناوری‌های حساس را به وجود پادمان‌های قوی، شفافیت و محدودیت در قابلیت‌هایی که می‌توانند مسیر دستیابی به سلاح را کوتاه کنند، مشروط سازند.
گونول تول در نهایت پیشنهاد می‌کند گزینه‌هایی برای مدیریت چندجانبه چرخه سوخت هسته‌ای، تحت نظارت آژانس، بررسی شود که ضمن فراهم کردن استقلال بیشتر ترکیه در استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای، مانع از آن شوند که این کشور کنترل ملی بر تمام مراحل چرخه سوخت مرتبط با تولید سلاح هسته‌ای را در اختیار بگیرد.