فرهنگ عامه به عنوان زبان عصیان نسل زد برای حرکت‌های اعتراضی خود نمادی برگرفته از یک مانگای محبوب را برگزیده است. پرچم وان پیس اکنون در اعتراض‌های فرانسه و فراتر از آن به نماد شناخته شده شورش تبدیل شده است
هرگاه جوانان ساختارهای حاکم را به چالش می‌کشند در اعتراض‌های خود اغلب به آثار داستانی یا نمادهای فرهنگ عامه تکیه می‌کنند و بعضی تصاویر و نشانه‌ها به شعارهای غیرمنتظره برای بسیج تبدیل می‌شود.
آگهی
آگهی
در میان بنرها، پلاکاردها و شعارهایی که در خیابان‌های فرانسه دیده می‌شود پرچم سیاهی با تصویر جمجمه خندان و کلاه حصیری مرتب به چشم می‌خورد.
این نماد دزدان دریایی برای طرفداران مجموعه مانگای «وان پیس» بلافاصله قابل تشخیص است؛ این همان «Jolly Roger» است، یکی از شناخته‌شده‌ترین لوگوها در فرهنگ عامه.
این تصویر پیشتر نیز در اعتراض‌های سپتامبر سال گذشته در فرانسه دیده شده بود و اکنون در اعتراض‌های دانشجویی و راهپیمایی‌های خیابانی در سراسر فرانسه، و همچنین در بلژیک، ایتالیا و یونان، دوباره ظاهر شده است.
اما پرچم دزدان دریایی وان پیس چگونه به نمادی علیه سرکوب و فساد دولتی تبدیل شده که از مرزهای یک کشور و حتی یک قاره فراتر می‌رود؟
کمی زمینه لازم است. برای آنهایی که با «وان پیس» آشنا نیستند این مانگای ژاپنی محبوبی است که ایچیرو اودا آن را خلق کرده است. داستان در یک جمله، ماجراهای دزدان دریایی کلاه حصیری را دنبال می‌کند؛ گروهی که به دفاع از کسانی برمی‌خیزند که زیر سلطه حاکمان سرکوبگر و فساد اقتدارگرایانه قرار گرفته‌اند، نبردی علیه استبداد زیر پرچم «Jolly Roger».
این مانگا نخستین بار در سال ۱۹۹۷ منتشر شد؛ سالی که به شکل معناداری با آغاز تولدهای نسل زد همزمان است. این مجموعه تا امروز به پدیده‌ای جهانی تبدیل شده، بیش از ۵۰۰ میلیون نسخه فروخته و به ۴۰ زبان ترجمه شده است. این اثر رکورد «Guinness World Record» را برای بیشترین نسخه منتشرشده از یک مجموعه کمیک توسط یک نویسنده در اختیار دارد و از آن مجموعه‌ای تلویزیونی انیمیشن، سریال لایو اکشن نتفلیکس و چندین فیلم ساخته شده است.
در فرانسه این مجموعه فوق‌العاده محبوب است و جلدهای آن از پرفروش‌ها به شمار می‌روند.
در سال‌های گذشته این پرچم با جمجمه خندان در اعتراض‌ها در نپال، اندونزی، فیلیپین، مراکش، ایتالیا و بریتانیا دیده شده و در چند هفته اخیر در اعتراض‌های گسترده فرانسه تقریبا همه‌جا حاضر بوده است.
چه این تصویر وان پیس در تجمع‌های دانشجویی دیده شود، چه در تظاهرات علیه خشونت پلیس، اعتراض به محدودیت‌های دولتی بر شبکه‌های اجتماعی یا راهپیمایی‌های حامی فلسطین، یک وجه بصری مشترک نشان می‌دهد که نماد مانگا چگونه با نسل زد همصدا شده؛ نسلی که آن را به نشانه سرپیچی و در نهایت امید تبدیل کرده است.
این نماد چندان هم غافلگیرکننده نیست، چرا که در خود داستان نماینده آزادی و مقاومت در برابر سرکوب برای گروهی شورشی و پراکنده است و اکنون در دنیای واقعی با جوانان ناامید و نسل زدی سخن می‌گوید که تشنه شنیده شدن هستند.
ورود جهان داستانی به واقعیت انتقال مفیدی است چون روایت‌ها و ارزش‌هایشان به مرزها یا یک مطالبه خاص محدود نمی‌شود و حس همبستگی جهانی و زبان مشترکی از همیاری ایجاد می‌کند. این انتقال همچنین مزیتی مهم دارد؛ تبدیل نقاط ارجاع داستانی به نمادهای واقعی سرپیچی کار را برای دولت‌هایی که همچنان می‌خواهند چهره‌ای ضداقتدارگرایانه حفظ کنند برای سرکوب این نمادها دشوارتر می‌کند.
استفاده دوباره از «Jolly Roger» بار دیگر نشان می‌دهد که فرهنگ و سیاست از هم جدایی‌ناپذیرند؛ به‌ویژه برای کنشگران جوان و نسل آشنا با فضای دیجیتال که از شبکه‌های اجتماعی برای بیان دغدغه‌ها و ترس‌های خود از طریق ارجاع‌های فرهنگی استفاده می‌کنند.
نمونه‌های مشابه فراوانی وجود دارد، چرا که پرچم «Jolly Roger» تنها نماد فرهنگ عامه نیست که در سال‌های گذشته در اعتراض‌ها به کار رفته است.
در ادامه پنج نمونه از نمادهای فرهنگی را می‌بینیم که در ۱۵ سال اخیر به ابزار بیان سیاسی تبدیل شده‌اند.
وی فور وندتا
گروه بین‌المللی هکتیویست «Anonymous» با الهام از فیلم «V for Vendetta» محصول ۲۰۰۵ از ماسک معروف گای فاکس در این فیلم برای پوشاندن چهره خود در اعتراض‌ها استفاده کرد. این ماسک در سال ۲۰۱۱ و همزمان با جنبش «Occupy» به نمادی فراگیر تبدیل شد و تا امروز به عنوان چهره اعتراض علیه نظام‌ها و دولت‌های فاسد به کار می‌رود. وی می‌گوید: «مردم نباید از دولت‌های خود بترسند؛ این دولت‌ها هستند که باید از مردمشان بترسند.»
بازی‌های گرسنگی
مجموعه کتاب‌های نوجوانان نوشته سوزان کالینز و فیلم‌های اقتباسی با بازی جنیفر لارنس چندین نماد مقاومت را در خود دارد؛ از سنجاق «Mockingjay» تا سلام سه‌انگشتی. این حرکت بی‌کلامِ سرپیچی توسط شخصیت کتنیس اوردین برای نشان دادن همبستگی او با ستمدیدگان استفاده شد و از سال ۲۰۱۴ به بعد در اعتراض‌ها دیده شده است؛ از راهپیمایی‌های ضد کودتای نظامی در تایلند تا تظاهرات هنگ کنگ برای حق رأی همگانی.
سرگذشت ندیمه
در سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۱۸، زنان در سراسر آمریکا به نشانه اعتراض به قوانین ضدسقط جنین و سیاست‌های تهدیدکننده حقوق تولیدمثل زنان، شنل‌های قرمز و کلاه‌های سفیدِ الهام‌گرفته از رمان «سرگذشت ندیمه» نوشته مارگارت اتوود و سریال تلویزیونی آن بر تن کردند. در این کتاب و سریال تلویزیونی دیستوپیک، ندیمه‌ها طبق قوانین کشور خیالی گیلاد مجبورند این یونیفرم را بپوشند؛ جایی که زنان بارور به بردگی زایش وادار می‌شوند. این لباس بارها در راهپیمایی‌های مربوط به حقوق زنان در سراسر جهان دیده شده است؛ از اعتراض‌های ۲۰۱۸ آرژانتین برای حق سقط جنین تا تظاهرات ۲۰۱۹ علیه سفرهای رئیس‌جمهور وقت آمریکا دونالد ترامپ به بریتانیا.
جوکر
پس از جنگ داخلی، معترضان لبنانی که در سال ۲۰۱۹ علیه بسته‌های ریاضتی جدید دولت تظاهرات می‌کردند سیمای «شاهزاده جنایتِ دلقک» را به عنوان نماد خود برگزیدند و بسیاری از چهره‌آرایی واکین فینیکس در فیلم Joker الهام گرفتند. این چهره‌آرایی در سراسر جهان شناخته شده است؛ پوششی که به معترضان ناشناسی می‌بخشد و در مورد لبنان باعث شد صدای آنها دیده و شنیده شود. جوکر همچنین نماد شورش است و بی‌اعتنایی به هنجارها و قواعد اجتماعی را نمایندگی می‌کند. استفاده از چهره دلقک یادآور ضرورت بی‌احترامی به نظم مستقر است و همین آن را به یکی از نمادهای محبوب در اعتراض‌های سراسر جهان تبدیل کرده است.
پپه قورباغه
جنبش راست افراطی، MAGA و خود دونالد ترامپ – که در جریان انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۱۶ آمریکا میمی از پپه را توییت کرد – این قورباغه سبز را برای جلب نظر جوانان به کار گرفتند. مت فیوری، کارتونیست آمریکایی، این تصویر را در سال ۲۰۰۵ خلق کرد و از اینکه اثرش به این شکل نفرت‌انگیز مصادره شده بود به شدت خشمگین شد. او در مقاله‌ای که در سال ۲۰۱۶ برایTIME (منبع به زبان انگلیسی) نوشت چنین گفت: «کاملا دیوانه‌کننده است که پپه به عنوان نماد نفرت برچسب خورده و نژادپرستان و یهودی‌ستیزان از یک قورباغه‌آدمِ صلح‌طلب در کمیک من به عنوان نشانه نفرت استفاده می‌کنند.» با وجود استفاده پپه توسط راست افراطی در غرب، این نماد در سال ۲۰۱۹ در اعتراض‌های طرفدار دموکراسی هنگ کنگ بازتصاحب شد و معترضان آن را دوباره به خود نسبت دادند.