گزارش تازه سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) نشان می‌دهد مهارت‌های خواندن و ریاضی دانش‌آموزان ۱۵ ساله در کشورهای عضو این سازمان به پایین‌ترین سطح ثبت‌شده رسیده است. اما نقش استفاده از ابزارهای دیجیتال چیست؟
بر اساس تازه‌ترین گزارش برنامه بین‌المللی ارزیابی دانش‌آموزان موسوم به «پیسا» عملکرد دانش‌آموزان در خواندن و درک مطلب، ریاضی و علوم طی سال‌های اخیر کاهش یافته است؛ روندی که برخلاف تصور رایج تنها به دانش‌آموزان خانواده‌های کم‌درآمد محدود نمی‌شود.
آگهی
آگهی
در میان کشورهای اتحادیه اروپا عملکرد دانش‌آموزان اسپانیا، کرواسی، لوکزامبورگ، مالت، یونان، رومانی، قبرس و بلغارستان در هر سه درس خواندن و درک مطلب، ریاضی و علوم پایین‌تر از میانگین کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی بوده است.
در مقابل استونی، فنلاند، ایرلند، اتریش، لهستان و جمهوری چک از معدود کشورهای اتحادیه اروپا هستند که دانش‌آموزانشان عملکردی بالاتر از این میانگین داشته‌اند.
این گزارش نشان می‌دهد که مهارت خواندن و درک مطلب بیش از ریاضی و علوم افت کرده است. طی یک دهه گذشته میانگین نمرات مهارت خواندن و درک مطلب دانش‌آموزان در کشورهای عضو این سازمان ۲۸ امتیاز کاهش یافته است. نکته قابل‌توجه این است که دانش‌آموزان خانواده‌های مرفه بیش از دیگران با افت نمرات روبه‌رو شده‌اند.
بر اساس این گزارش گسترش استفاده از فناوری‌های دیجیتال، افزایش مدت‌زمان استفاده از صفحه‌نمایش‌ها و کاهش کتاب‌خوانی در اوقات فراغت از جمله عوامل مؤثر در افت عملکرد دانش‌آموزان هستند.
در گزارش پیسا آمده است: «نگران‌کننده‌تر از همه افت مهارت‌هایی است که در عصر هوش مصنوعی بیشترین اهمیت را دارند؛ از جمله توانایی ارزیابی اطلاعات، ارتباط برقرار کردن میان مطالب منابع مختلف و تفکر انتقادی درباره آنچه می‌خوانیم.»
این گزارش همچنین نشان می‌دهد که بین سال‌های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۵ شمار دانش‌آموزانی که متن‌ها را شتاب‌زده می‌خوانند و بدون دقت کافی پاسخ‌های سریع اما نادرست می‌دهند تقریبا دو برابر شده است.
در ادامه گزارش آمده است: «در جهانی که هر روز بر حجم اطلاعات افزوده می‌شود دانش‌آموزان ما کمتر به بررسی عمیق مطالب می‌پردازند و در تشخیص اطلاعات مهم از مطالب کم‌اهمیت با دشواری بیشتری روبه‌رو هستند.»
نتایج ارزیابی سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد عملکرد دانش‌آموزان هفت کشور اتحادیه اروپا به‌طور قابل‌توجهی بالاتر از میانگین کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی بوده اما دانش‌آموزان ۱۳ کشور دیگر اتحادیه اروپا عملکردی پایین‌تر از این میانگین داشته‌اند.
کشورهایی که بیشترین افت را در مهارت خواندن و درک متن داشته‌اند معمولا در ریاضی و علوم نیز با کاهش بیشتری در نمرات روبه‌رو شده‌اند.
پس از مهارت خواندن، بیشترین افت مربوط به ریاضی است. میانگین نمرات ریاضی دانش‌آموزان طی یک دهه گذشته ۲۲ امتیاز کاهش یافته که معادل از دست رفتن اندکی بیش از یک سال آموزش است.
نتایج ارزیابی سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد میانگین نمرات ریاضی دانش‌آموزان در ۱۱ کشور اتحادیه اروپا به‌طور قابل‌توجهی بالاتر از میانگین کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی است اما ۹ کشور عضو اتحادیه اروپا پایین‌تر از این میانگین قرار گرفته‌اند.
عملکرد دانش‌آموزان در درس علوم طی یک دهه گذشته افت کمتری داشته است. با این حال تنها هشت کشور اتحادیه اروپا توانسته‌اند در این حوزه نمراتی بالاتر از میانگین کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی کسب کنند و میانگین نمرات ۱۰ کشور دیگر پایین‌تر از این سطح بوده است.
آیا شکاف تحصیلی دانش‌آموزان خانواده‌های مرفه و کم‌درآمد کاهش یافته است؟
گزارش پیسا نشان می‌دهد دیگر نمی‌توان کشورها را صرفا به دو گروه کشورهای ثروتمند با مدارس باکیفیت و کشورهای فقیر با مدارس ضعیف تقسیم کرد.
این گزارش همچنین حاکی از کاهش فاصله عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان خانواده‌های مرفه و کم‌درآمد است اما این کاهش لزوما به معنای بهبود وضعیت دانش‌آموزان محروم نیست.
در گزارش آمده است: «کاهش شکاف ناشی از تفاوت‌های اقتصادی و اجتماعی بین سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ عمدتا نتیجه افت عملکرد دانش‌آموزان برخوردار بوده است، نه پیشرفت دانش‌آموزان کم‌برخوردار.»
برای مثال نمرات دانش‌آموزان خانواده‌های مرفه در درس علوم هشت امتیاز کاهش یافته در حالی که عملکرد دانش‌آموزان کم‌برخوردار در کشورهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی تقریبا بدون تغییر مانده است.
این تفاوت در مهارت خواندن و درک متن چشمگیرتر بوده است. نمرات دانش‌آموزان برخوردار ۲۰ امتیاز افت داشته است در حالی که کاهش نمرات دانش‌آموزان کم‌برخوردار تنها چهار امتیاز بوده است.
در ریاضی نیز دانش‌آموزان برخوردار با افت ۱۴ امتیازی روبه‌رو شده‌اند اما تغییر نمرات دانش‌آموزان کم‌برخوردار از نظر آماری معنادار نبوده است.
یافته‌های این گزارش همچنین نشان می‌دهد هزینه بیشتر برای آموزش لزوما به معنای عملکرد بهتر دانش‌آموزان نیست.
لوکزامبورگ با صرف حدود ۲۴۸ هزار و ۴۷۹ یورو برای هر دانش‌آموز بیشترین هزینه را به آموزش اختصاص داده است. با این حال میانگین نمرات علوم دانش‌آموزان این کشور از ایرلند، فرانسه و ایتالیا پایین‌تر بوده است؛ کشورهایی که برای آموزش هر دانش‌آموز کمتر از نصف این مبلغ هزینه کرده‌اند.
به اینستاگرام یورونیوز فارسی بپیوندید
ماتیاس کورمان، دبیرکل سازمان همکاری و توسعه اقتصادی گفت: «موفق‌ترین نظام‌های آموزشی به‌جای پرداختن سطحی به موضوعات متعدد بر آموزش عمیق‌تر موضوعات محدودتری تمرکز می‌کنند، روی معلمان سرمایه‌گذاری می‌کنند، والدین را در روند آموزش مشارکت می‌دهند و از دانش‌آموزان و مدارسی که بیشترین نیاز را دارند حمایت هدفمند می‌کنند.»
او همچنین تاکید کرد: «فناوری و هوش مصنوعی می‌توانند به یادگیری کمک کنند و جوانان را برای آینده آماده سازند اما به شرط آنکه هدفمند به کار گرفته شوند و جای مطالعه، تلاش و درک مطالب را نگیرند.»