پیشروی سریع نیروهای حوثی، مسیر کلیدی کشتیرانی در دریای سرخ را با تهدیدی جدی مواجه کرده است. همزمان، حملات پهپادی منتسب به گروههای شبهنظامی عراق موجب تعطیلی یک خط لوله نفتی حیاتی در عربستان شده و تداوم اختلال عبور و مرور در تنگه هرمز، سناریویی کابوسوار برای ریاض و بازارهای جهانی رقم زده است.
آمریکا به عنوان مهمترین متحد عربستان، رویکردی غیرقابلپیشبینی در پیش گرفته است. که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری ایالات متحده در آستانه انتخابات کنگره تمایلی به گسترش درگیریهای به بنبستخورده در خاورمیانه ندارد.
آگهی
آگهی
برای تهران نیز پیشروی حوثیها و توقف فعالیت خط لوله شرق به غرب عربستان اهمیت فوق العادهای دارد، بهویژه آنکه کاهش کنترل تهران بر تنگه هرمز از یک سو و فشارهای اقتصادی جدید از سوی دیگر، ایران را در شرایط پیچیدهای قرار داده که خروج از آن ساده به نظر نمیرسد.
مایکل راتنی، سفیر سابق آمریکا در عربستان سعودی، وضعیت کنونی را برای ریاض «فوقالعاده ناامیدکننده» خواند و گفت: «با وجود خصومت با ایرانیها، این جنگی نبود که عربستان خواهان آن باشد. آنها نگرانیهای شدیدی داشتند و اکنون بدترین سناریوهای ممکن برایشان در حال تحقق است.»
یک مقام سعودی که نخواست نامش فاش شود، تاکید کرد که این کشور از خود دفاع خواهد کرد و با شرکای خود برای تضمین آزادی کشتیرانی در دریای سرخ همکاری میکند.
خاورمیانه جدید، رویایی که بر باد رفت
محمد بن سلمان، ولیعهد و حاکم واقعی عربستان سالها کوشید تا با اصلاحات گسترده اقتصادی و اجتماعی، کشورش را به چهارراه تجاری جهانی تبدیل کند. اما این برنامهها پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس و زنجیره جنگهای متعاقب آن آسیب دید. با حمله ۲۸ فوریه آمریکا و اسرائیل به ایران و واکنش موشکی و پهپادی تهران به عربستان و سایر کشورهای خلیج فارس و همچنین مسدودسازی موثر تنگه هرمز موجب انباشت صادرات نفت و گاز و شوک به اقتصاد جهانی شد.
عربستان ابتدا بخشی از نفت خود را با انتقال از طریق خط لوله شرق به غرب به دریای سرخ فرستاد تا از طریق کانال سوئز یا تنگه بابالمندب به صادرات خود ادامه دهد، اما تشدید تنشها در ژوئیه باعث شد تا حوثیها محاصره کشتیرانی عربستان را اعلام کرده و حملات خود را پس از چهار سال از سر بگیرند.
حوثیها در دو روز گذشته بندر مخا و یک جزیره استراتژیک را در دریای سرخ از کنترل نیروهای دولتی مورد حمایت عربستان خارج کردند. این پیروزی باعث شد تا توانایی آنها را برای مسدودسازی تنگه بابالمندب افزایش یابد.
آخرین حلقه سلسله اتفاقات حمله پهپادی به خط لوله انتقال نفت عربستان بود که از خاک عراق انجام شد و صادرات نفت ریاض از این خط لوله را متوقف کرد. حملاتی که به گفته منابع منطقهای با همکاری حوثیها انجام شده است.
بر اساس آمار موسسه «کپلر»، صادرات نفت عربستان به آسیا از حدود ۳ میلیون و ۴۰۰ هزار بشکه در روز در ماه ژوئن به ۱۲۸ هزار بشکه در ماه اوت سقوط کرد، اگرچه در ماه جاری تا ۷۰۰ هزار افزایش یافته بود.
گزینههای محدود ریاض
عربستان سعودی که از سال ۲۰۱۵ تا زمان آتشبس سال ۲۰۲۲ وارد نبردی پرهزینه با حوثیها شده بود، اکنون با گزینههای دشواری روبروست. نیل کلیام، کارشناس خاورمیانه در اندیشکده چتم هاوس، میگوید: «ریاض سالها تلاش کرد که از مناقشه یمن عبور کند، اما پیشرویهای اخیر حوثیها فشار را برای پاسخ افزایش داده است. با این حال، هر گزینه موجود هزینههای سنگین و پیامدهای نامشخصی دارد.»
تشدید درگیری نظامی میتواند به حملات سنگینتر حوثیها به زیرساختهای انرژی عربستان منجر شود. شروان هندرین علی، مدیر پژوهش خاورمیانه در موسسه «آکلد»، اشاره میکند که تسلیحات حوثیها اکنون پیشرفتهتر شده است و عربستان به دلیل مناقشه آمریکا و ایران، موشکهای رهگیر کمتری در اختیار دارد. گزینه دیپلماتیک نیز دشوار است، زیرا حوثیها خواستار رفع کامل محاصره هستند و ایران نیز بدون دریافت امتیازات بزرگ از آمریکا، تمایلی به تثبیت وضعیت منطقه ندارد.
کاهش حمایت واشنگتن
تضمینهای امنیتی دهههای گذشته آمریکا برای کشورهای خلیج فارس در دوره ترامپ تضعیف شده است. در ماه فوریه، آمریکا بدون مشورت با متحدان منطقهای خود به ایران حمله کرد و از آن زمان در حفاظت از آنها ناکام بوده است.
در حال حاضر، بخش عمده تمرکز نیروهای آمریکایی بر تنگه هرمز و محاصره ایران متمرکز است که این امر ذخایر موشکهای رهگیر و توان نظامی آمریکا را تحت فشار قرار داده است. از سوی دیگر، ورود به جبههای جدید در یمن میتواند شانس جمهوریخواهان را در انتخابات تنگاتنگ کنگره به خطر بیندازد. ترامپ نیز روز پنجشنبه در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز درباره افزایش فشارهای نظامی گفت: «شاید به دلیل پیشرو بودن انتخابات، این کار را انجام ندهم.»
سفیر سابق آمریکا تاکید میکند که بدون حمایت مستمر واشنگتن، دستیابی عربستان به اهدافش بسیار دشوار خواهد بود و ارزیابیها نشان میدهد که کاخ سفید در حال حاضر تمایلی برای مداخله در یمن ندارد.