وقتی رهبران ناتو جعبههدیههای خود از رئیسجمهور ترکیه را باز کردند و یک هفتتیر ۳۵۷ مگنوم دیدند، بعضی هراسان شدند و بعضی خندیدند؛ هدیهدادن سلاح لوکس و شخصی به روسای کشورها سنتی قدیمی است، از دوران سامول کلت تا اهدای تپانچه چکی به ترامپ در ۲۰۱۹.
وقتی رهبران ناتو پس از پایان نشست دو روزه در آنکارا با یک هدیه خداحافظی محل برگزاری را ترک کردند، بیشترشان حتی زحمت نگاه کردن داخل ساکهای هدیهای را که در دست داشتند به خود ندادند.
آگهی
آگهی
در واقع تازه زمانی نخستوزیر بریتانیا کیر استارمر و چند نفر دیگر از روسای دولت جعبههای چوبی مجلل را که از رجب طیب اردوغان رئیسجمهور ترکیه گرفته بودند باز کردند که فهمیدند درون صندوق زرشکی با آستر نمدی مشکی، یک هفتتیر ۳۵۷ مگنوم از نوعی که شخصیت سینمایی «هری کثیف» حمل میکرد، یا دقیقتر بگوییم معادل ساخت ترکیه آن، جا داده شده است.
این کشف بعضیها را هراسان کرد؛ بیش از همه بارت د وِوِر نخستوزیر بلژیک که کارکنانش پس از فرود در بروکسل و زمانی که قطعه کرومی شخصیسازی شده را دیدند، از جعبه داخل ساک کاغذی روی باند فرودگاه عکس گرفتند.
تیمهای امنیتی هیاتها وقتی دیدند در جعبه شش فشنگ جنگی هم گذاشته شده، بیشتر به تکاپو افتادند و روسای دولتها بر سر اینکه بهترین روش برخورد با این سلاح گرم چیست سردرگم شدند.
مارک کارنی نخستوزیر کانادا اما ماجرا را بامزه یافت و گفت هدیه شربت افرا که او آورده بود «کمی در برابر این سلاح براق و پرقدرت دستکمتر از آب درآمده است».
با این حال، هر قدر هم غیرمعمول به نظر برسد، هدیه دادن یک سلاح واقعی و حکاکی شده به رهبر یک کشور به عنوان نشانه حسن نیت یا حتی یک معرفی تبلیغاتی، از قدیمیترین رسوم در دیپلماسی و صنعت تسلیحات است؛ رسمی که در غرب به همان اندازه رایج است که در دیگر نقاط جهان.
تفنگ رجب
ماجرا در شبکههای اجتماعی سروصدا به پا کرد و تصویر یک مرد قدرتمند غیرقابل پیشبینی را ساخت که هدیهای «غیرعادی» و حتی تا حدی تهدیدآمیز به متحدانی میدهد که سبک دیگری دارند.
هفتتیر ۳۵۷ مگنوم «گوموشای» که اردوغان به همپیمانان ناتوی خود هدیه داد، یک سلاح ششتیر است که در دهه ۹۰ میلادی توسط یک سازنده مستقر در گوموشخانه طراحی شد؛ شرکتی که حالا تعطیل شده و باقیمانده موجودی آن بعدها وارد انبار شرکت دولتی سازنده سلاح امکئی شد.
هر کدام از این سلاحها که نام گیرنده روی آن حک شده و در جعبهای با پرچم ترکیه و نشان ناتو قرار گرفته، نقش ابزار بازاریابی را هم دارد؛ ترکیه در سالهای اخیر به سومین صادرکننده بزرگ سلاحهای سبک در جهان بدل شده و میخواهد این صنعت را باز هم گسترش دهد.
رسانههای ترکیه گزارش دادند اردوغان در آنکارا در کنار هفتتیر هدیه دومی هم تدارک دید: نسخه امضا شده زندگینامه انگلیسیزبان خود با عنوان «سیاست شجاعت: اردوغان و خیزش ترکیه»، به اضافه یک نامه شخصی و یک خودنویس.
ریاستجمهوری ترکیه از طریق اداره ارتباطات خود تایید کرده است که این هدیه اهدا شده، اما در حال حاضر توضیح بیشتری ارائه نکرده است.
کلت پیشگام بود
هدیه دادن سلاح گرم به دوستان و متحدان، نسخه صنعتی رسم قدیمیتری است که در آن شمشیرهای تشریفاتی تقدیم میشد؛ رسمی رایج در میان اشراف اروپایی.
پادشاهان فرانسه شمشیرهای تشریفاتی با عبارت «Ex Dono Regis» (به معنای «هدیهشده از سوی پادشاه») را به عنوان نشان افتخار نبرد اعطا میکردند؛ از جمله به افسران خارجی متحد در جریان جنگ استقلال آمریکا.
در دهه ۱۸۵۰، زمانی که ساموئل کلت به اروپا و امپراتوری عثمانی سفر کرد، شخصا یک هفتتیر طلایی منبتکاری شده و حکاکی شده را به سلطان عثمانی عبدالمجید اول تقدیم کرد.
بعد از آنکه کلت به طور حسابشده به سلطان یادآوری کرد روسها همین حالا در حال خرید هفتتیرهای او هستند، عبدالمجید پنجهزار قبضه سفارش داد.
کلت چند ماه پیش از آن، همین حربه را در برابر روسها هم به کار برده بود و در اوج جنگ کریمه، هفتتیرهای منبتکاری شده با نقوش میهنپرستانه آمریکایی را شخصا به تزار نیکولای اول پیشکش کرده بود. قابل توجه است که سازندگان سلاح آمریکایی در آن جنگ به هر دو طرف تجهیزات میدادند.
رقیب کلت، الیور وینچستر، همین کار را انجام داد اما در داخل کشور. او یک تفنگ هنری با روکش طلا و حکاکی شده سفارش داد و آن را شخصا به آبراهام لینکلن رئیسجمهور آمریکا هدیه کرد؛ گامی آشکار برای جلب حمایت دولت از قراردادهای خرید تفنگ در زمان جنگ.
دههها بعد، تئودور روزولت که بعدا رئیسجمهور شد و خود عاشق سلاح و مجموعهدار شخصی بود، یک وینچستر مدل ۱۸۹۵ با روکش طلا به لئونارد وود، فرماندار نظامی کوبا، داد؛ سلاحی که تاریخ و نام خودش روی آن حک شده بود.
در طول سالها، روسایجمهور وقت آمریکا و دیگر مقامها بارها سلاح گرم را به عنوان هدیه از سوی شهروندان، گروههای جانبازان و سازندگان دریافت کردهاند.
در سال ۱۸۷۰، به یولیسیس اس گرنت یک هفتتیر اسمیت & وسون مدل ۱ و نیم هدیه شد، در حالی که به گروور کلیولند یک شاتگان غیرمعمول کلت با کالیبر ۸ اهدا شد که به طور سفارشی ساخته و نام او با طلا روی محافظ ماشه آن منبتکاری شده بود.
به جان اف کندی یک هفتتیر «کولت سینگل اکشن آرمی» هدیه شد که مهر ریاستجمهوری و حروف «جیافکی» روی آن حک شده بود و شماره سریالش هم «پیتی۱۰۹» انتخاب شده بود؛ نام قایق گشتی او در جنگ جهانی دوم.
به هری ترومن نیز در دوران ریاستجمهوریاش چند سلاح منحصربهفرد داده شد؛ از جمله یک کلت ۱۹۱۱ پرزرق و برق و یک هفتتیر افسر مدل کلت ۲۲ که رئیس وقت شرکت سازنده شخصا آن را به او تقدیم کرد.
خود روزولت پس از ورود به کاخ سفید هم یک تفنگ دو لول کالیبر ۴۵۰-۵۰۰ با حکاکی ظریف از فردریک آدولف واردکننده اسلحه دریافت کرد؛ هدیهای که ظاهرا با هدف جلب توجه رسانهها به کسبوکار اسلحه آدولف داده شده بود.
شاتگان برای آیزنهاور
این رسم در گذر زمان از بین نرفت. در سال ۱۹۵۹، نیکیتا خروشچف در اولین سفر یک نخستوزیر کمونیست اتحاد جماهیر شوروی به خاک آمریکا وارد واشنگتن شد و شخصا یک جفت شاتگان با حکاکی مفصل را به عنوان هدیه برای دوایت آیزنهاور رئیسجمهور و نیل مکالروی وزیر دفاع انتخاب کرد.
این شاتگانها که در کارخانه اسلحهسازی ایژفسک ساخته شده و صحنههای شکار با منبتکاری دستی طلا و نقره روی آنها نقش بسته بود، در میانه جنگ سرد بدون هیچ مشکلی از گمرک عبور کردند.
و همین چند سال پیش در ۲۰۱۹، آندری بابیش نخستوزیر جمهوری چک یک قبضه تپانچه محدود و تولید داخل مدل CZ 75 با روکش طلا را که سال تولد دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا روی آن حک شده بود، به او هدیه داد.
شرکت چسکا زبرایوونکا بلافاصله پس از دیدار دو رئیس دولت در اینستاگرام نوشت: «افتخار میکنیم که محصول ما به عنوان هدیه رسمی جمهوری چک به رئیسجمهور آمریکا انتخاب شده است».
البته گاهی چنین هدایایی دردسر هم درست میکند: در دسامبر ۲۰۲۲، یاروسواف شیمچیک رئیس پلیس لهستان یک قبضه راکتانداز ضدتانک را که در اوکراین به عنوان هدیه دریافت کرده بود، با خود به کشور برگرداند.
این سلاح در دفتر کار او منفجر شد؛ حادثهای که آسیب جزئی به خود او و خسارت گسترده به ساختمان ستاد پلیس در ورشو وارد کرد.
رسم هدیه دادن شمشیر همچنان هم کاملا زنده است: در مارس ۲۰۲۵، شاه چارلز سوم یک شمشیر حامل نشان سلطنتی خود را در کاخ باکینگهام به «اشر آو د بلک راد» کانادا اهدا کرد؛ نمادی از حاکمیت کانادا در میانه تهدیدهای الحاقطلبانه ترامپ.
«بیشتر هدیه خواهیم داد»
سخنگوی اورسولا فون در لاین رئیس کمیسیون اروپا گفت او بابت این هدیه از اردوغان «ابراز تشکر» کرده و افزود قرار است این سلاح از رده خارج و به یک موزه نظامی اهدا شود.
دفتر لوک فریدن نخستوزیر لوکزامبورگ اعلام کرد هفتتیر در کنار دیگر «هدایای دیپلماتیک» نگهداری خواهد شد، اما ابتدا به شکلی «غیرقابل استفاده دائمی» تبدیل میشود.
هفتتیر اهدایی به کارول ناوروکی رئیسجمهور لهستان هم بدون حادثه به مقصد رسید، اما با رعایت ملاحظات لازم و در حالی که ماجرای قبلی هنوز در ذهن همه تازه بود.
یکی از دستیاران ناوروکی به یک ایستگاه رادیویی محلی گفت: «مطمئنا هیچکس قرار نیست از آن شلیک کند».
زوران میلانوویچ رئیسجمهور کرواسی روز جمعه با لحنی تمسخرآمیز گفت اردوغان در نشست «یک مشت تفنگ پیو-پیو به ما قالب کرد». او با لافزنی افزود: «من از سلاح دیگری شلیک میکنم».
جورجا ملونی نخستوزیر ایتالیا هیچ اظهارنظری درباره این هدیه نکرد. منابع دولتی در رم به رسانههای ایتالیایی گفتند سلاح در آنکارا به «افراد مجاز برای حمل سلاح» تحویل شده و طبق «روال معمول برای همه هدایایی که نخستوزیر دریافت میکند» ثبت و در کاخ چیجی نگهداری خواهد شد.
شوکی یاسین سونر علاقهمند ترک به سلاح که یک کانال محبوب یوتیوب در زمینه ایرسافت را اداره میکند، به رسانههای داخلی گفت این کار «در واقع یک رسم، یک سنت کهن ترکی» است.
سونر توضیح داد: «این نوع هفتتیر، وقتی به طور کلی به آن نگاه کنید، سلاحی است که کیفیت رهبری را نشان میدهد. اگر به گذشته نگاه کنیم، این یکی از هفتتیرهای نمادینی است که بسیاری از رهبران سابق و همچنین شخصیتهای رهبرگونه در فیلمها از آن استفاده کردهاند».
سونر افزود: «همچنین باید تاکید کرد که این هفتتیرهایی که به رهبران داده شدهاند کاملا در ترکیه تولید میشود... ما به نمایندگی از کشورمان احساس غرور و خوشحالی میکنیم؛ انشاالله بیشتر هدیه خواهیم داد».