کمیسیون اروپا تایید کرده که پدیده النینیو امسال تقریبا قطعی است و میتواند برای اروپا پیامدهایی داشته باشد. کارلوس دا کامارا اقلیمشناس در گفتوگو با یورونیوز درباره احتمال موج گرما و آتشسوزیهای گسترده در پرتغال هشدار میدهد.
پدیده ال نینیو در آستانه وقوع است، اما بنابر اطلاعیه موسسه پرتغالی دریا و جو (IPMA)، آثار مستقیم آن در پرتغال بسیار محدود خواهد بود.
آگهی
آگهی
کمیسیون اروپا، از طریق مرکز مشترک پژوهش (CCI)، تازهترین نهاد بینالمللی است که تکرار این پدیده در سال جاری را «تقریبا قطعی» دانسته و پیشبینی میکند آثار آن احتمالا تا سال ۲۰۲۷ ادامه یابد.
بر اساس گزارش CCI، انتظار میرود ال نینیو به شدت «بسیار بالایی» برسد و احتمالا در سطحی «بسیار قوی» ظاهر شود و حتی از نمونههای تاریخی از جمله رویداد ۱۲ سال پیش هم فراتر رود. کمیسیون اروپا بهطور ویژه نسبت به خطرات امنیت غذایی ناشی از خشکسالی هشدار میدهد؛ خطری که در شرایطی بروز میکند که قیمت انرژی و کودهای شیمیایی از پیش بالاست و میتواند «صدها میلیون نفر دیگر را در معرض خطر» قرار دهد. شرایط نامساعد جوی ممکن است به محصولات کشاورزی حیاتی، از جمله گندم دوروم که شاید بیش از همه آسیب ببیند، و نیز ذرت، برنج، سویا و گندم زمستانه لطمه بزند.
سازمان جهانی هواشناسی (OMM) در ابتدای ماه جاری هشدارنامهای صادر کرده است (منبع به زبان پرتغالی) و اعلام کرده که ۸۰ درصد احتمال دارد میان ژوئن و اوت امسال پدیده ال نینیو رخ دهد؛ یعنی افزایش غیرعادی دمای آبهای اقیانوس آرام، با پیامدهای مستقیم در مناطق استوایی و حارهای جهان و اثرات غیرمستقیم احتمالی در بسیاری دیگر از نقاط کره زمین. پیشبینیهای تازه حاکی است پیامدهای این پدیده، که انتظار میرود شدت «متوسط تا قوی» داشته باشد، با احتمال ۹۰ درصد تا پایان سال ادامه یابد.
این اطلاعیه OMM از سوی سازمان ملل نیز منتشر شده است (منبع به زبان پرتغالی) و ویدیویی از آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل آن را همراهی میکند. گوترش میگوید جهان باید این تهدید را بهعنوان یک هشدار فوری اقلیمی تلقی کند. به گفته او، ال نینیو گرمایش جهانی را بیش از پیش تشدید خواهد کرد و پیامدهای آن شدیدتر، گستردهتر و با سرعتی ویرانگر از مرزها عبور خواهد کرد.
پرتغال از اقیانوس آرام فاصله زیادی دارد، اما این به آن معنا نیست که از تاثیراتی که ال نینیو بهویژه بر دماها دارد در امان است. تابستان گرم به معنی ضرورت مراقبت مضاعف است؛ هم در قبال اثرات گرما بر سلامت، بهویژه برای کسانی که در فضای باز کار میکنند، و هم در قبال آتشسوزیها.
بهگفته سازمان IPMA در اطلاعیه منتشرشده (منبع به زبان پرتغالی)، «هرچند ال نینیو در اقیانوس آرام رخ میدهد، میتواند الگوهای آبوهوایی را در مقیاس جهانی تحت تاثیر قرار دهد. با این حال، آثار آن در پرتغال نه مستقیم است و نه بهسادگی قابل پیشبینی.»
تاثیر آن در پرتغال چه خواهد بود؟
به گفته کارلوس دا کامارا اقلیمشناس، وقوع این پدیده در بستری از تغییرات اقلیمی میتواند ترکیبی انفجاری ایجاد کند و هرچند بهصورت غیرمستقیم، برای پرتغال پیامدهایی داشته باشد.
این پژوهشگر ارشد در موسسه دوم لوئیس اثرات ال نینیو را به سنگ بزرگی تشبیه میکند که در برکهای میافتد و حلقههای متوالی و گستردهای ایجاد میکند که هرچه دورتر میروند از شدتشان کاسته میشود. او توضیح میدهد: «این پدیده در مرکز اقیانوس آرام آغاز میشود. اختلال ایجادشده هم به سمت شمال و هم به سوی جنوب روی قاره آمریکا گسترش مییابد، بعد به اندونزی میرسد و همینطور ادامه پیدا میکند. در نهایت بر بخش جنوبی آفریقا اثر میگذارد و سپس روی کانادا هم کشیده میشود و کمکم فروکش میکند. به عبارت دیگر، تاثیر مستقیم آن بر قاره اروپا اندک، بسیار اندک است؛ بهویژه بر شبهجزیره ایبری که تاثیر حتی کمتری میبیند.»
با این حال، اگر پیامدهای مستقیم ناچیز یا عملا صفر باشد، «اثر پروانهای» این پدیده در کنار شرایط کنونی میتواند تابستان امسال برای پرتغال پیامدهای غیرمستقیم، بهویژه در زمینه آتشسوزیها، به همراه داشته باشد.
در اروپای مدیترانهای که به گفته این پژوهشگر یکی از مناطقی است که تغییرات اقلیمی در آن با شدت بیشتری احساس میشود، اثرات میتواند تشدید شود. او میگوید نگرانی من این است که موج گرمایی شبیه سال ۲۰۰۳ داشته باشیم؛ موج گرمایی که بزرگترین موج ثبتشده در تاریخ اروپا بود. این دانشمند ادامه میدهد: «اگر چنین شود، همانطور که آن رشته توفانهای پیدرپیِ مرتبط با سامانه کمفشار «کریستین» را داشتیم که به ریزش میلیونها درخت منجر شد، میدانیم که سوخت زیستی بسیار بیشتری برای سوختن در اختیار داریم؛ نه فقط به این دلیل که بهاری بسیار پرباران داشتیم، بلکه به خاطر انبوه تودههای گیاهی ناشی از درختان افتاده. در چنین شرایطی، ممکن است با آتشی بسیار گسترده روبهرو شویم، آن هم در فصلی بسیار حساس.»
آیا این موج گرما ممکن است همین هفته آینده از راه برسد؟ IPMA پیشبینی میکند از آخر هفته دماها بهشدت بالا برود و در چندین منطقه داخلی کشور از ۴۰ درجه نیز فراتر رود. برخی مدلهای خصوصی حتی پیشبینی میکنند دماسنجها به ۵۰ درجه برسد. کارلوس دا کامارا میگوید این عدد یک حد بالای فرضی با درجه بالایی از عدم قطعیت است.
این اقلیمشناس درباره این که آیا شدت گرما در روزهای آینده میتواند به سطح سال ۲۰۰۳ برسد، میگوید هنوز اطلاعات کافی برای اظهار نظر در این باره ندارد.
کارلوس دا کامارا جمعبندی خود از پیامدهای احتمالی را چنین بیان میکند: «آیا ال نینیو تاثیرات مستقیم خواهد داشت؟ نه. تاثیرات غیرمستقیم؟ به احتمال زیاد بله. تاثیرات غیرمستقیم روی پسزمینهای که به دلیل تغییرات اقلیمی بدتر و فرسوده شده و میتواند به پیامدهایی بسیار بزرگتر منجر شود؟ پاسخ قطعا مثبت است. در اصل، مشکل اصلی خود ال نینیو نیست؛ برای دیگر مناطق جهان هست، برای شمالشرق برزیل قطعا خواهد بود، برای آفریقای جنوبی و برای اندونزی نیز همینطور. برای اروپا احتمالا نه، اما بهطور غیرمستقیم کاملا میتواند مشکلساز شود.»
ال نینیو چیست؟
برخلاف تصور برخی، این پدیده نه جدید است و نه تازه، و اساسا به خود تغییرات اقلیمی مربوط نمیشود، هرچند تغییرات اقلیمی میتواند اثر آن را تقویت کند. اصطلاح ال نینیو نخستین بار در اواخر قرن نوزدهم در پرو برای توصیف گرم شدن جریانهای اقیانوس آرام که اغلب در حوالی کریسمس رخ میداد به کار رفت.
در سالهای اخیر، هواشناسان این پدیده را با مجموعهای از رخدادهای حدی آب و هوایی که میتوانند همزمان با «ال نینیو» روی دهند مرتبط دانستهاند. نمونه آن در سالهای ۲۰۱۴ و ۲۰۱۵ بود؛ زمانی که «ال نینیو» تاییدشده از سوی OMM با خشکسالیهای شدید در چندین منطقه جهان همراه شد؛ خشکسالیهایی که به کشاورزی آسیب جدی زد و خطر ناامنی غذایی را در مناطق از پیش بهویژه آسیبپذیر جهان افزایش داد.
به گفته دانشمندان، «ال نینیو»یی که پیشبینی میشود از تابستان امسال آغاز شود میتواند پیامدهایی به اندازه یا حتی شدیدتر از رویداد ۱۲ سال پیش داشته باشد.
هواشناسان از زمانی که الگوی علمی موسوم به ENSO، مخفف «نوسان جنوبی ال نینیو»، را معرفی کردند این پدیده را با جزئیات بیشتری مطالعه کردهاند. این شاخص نوسانهای دمایی در جریانهای اقیانوس آرام را اندازه میگیرد و هم وقوع «ال نینیو» و هم پدیده مخالف آن، یعنی سرد شدن این جریانها که «لانینیا» نام گرفته را پیشبینی میکند.