دردسر بودجه نورچشمی‌ها؛ ۸۰۰ میلیارد تومان کمک به عتبات و هزار میلیارد تومان به پارکینگ آستان قدس

فتح‌الله توسلی، نماینده کبودرآهنگ امروز سه‌شنبه هفدهم فوریه در صحن علنی مجلس جمهوری اسلامی از اختصاص برخی اعتبارات به عتبات عالیات و نهادهایی چون آستان قدس گله کرد. جمهوری اسلامی با وجود مشکلات تامین بودجه سالانه خود، همواره در فصل بودجه اعتبارات فراوانی را با عنوان «بودجه نهادهای خاص» به برخی سازمان‌ها اختصاص می‌دهد. این بخش از بودجه همواره مورد انتقاد بوده با این حال کمتر تغییری در آن روی داده است. توسلی در صحن علنی مجلس تاکید کرد: «چگونه گفته می‌شود که برای نمونه ۷۰۰ میلیارد تومان به آستان قدس و هزار میلیارد برای پارکینگ آن اختصاص یافته است. حدود ۶۸ هزار میلیارد تومان در قالب پروژه‌های پیوستی آمده است. در حالی که شفافیت و توجیه کافی برای آن‌ها ارائه نشده است؟»

آگهی

آگهی

رقم هزار میلیارد تومان برای پارکینگ که نماینده مجلس به آن اشاره کرده در پیوست شماره ۴ لایحه (طرح‌های تملک دارایی‌های سرمایه‌ای) ذیل پروژه‌های زیربنایی و خدمات شهری مشهد قابل مشاهده است.

بودجه‌های غیرشفاف و مردمی که با مشکلات معیشتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند

نماینده کبودرآهنگ همچنین تاکید کرد: «ارقامی نیز بالغ بر ۱۵۰۰ میلیارد تومان برای مواردی پیش‌بینی شده که برخی از آن‌ها از شفافیت و پشتوانه قانونی برخوردار نیستند. برای نمونه، برای یک اداره‌کل در یک استان ۳۰۰ میلیارد تومان به‌صورت جداگانه لحاظ شده است. چرا این منابع به شکل عادلانه میان سایر پروژه‌های اولویت‌دار توزیع نشده است؟» این نماینده مجلس تاکید کرد: «در موارد متعدد، برای موسسه‌های مختلف به عنوان مثال در قم ارقام ۲۰۰ میلیارد تومان پیش‌بینی شده است. برای شورای اطلاع‌رسانی دولت نیز ۲۰۰ میلیارد تومان در نظر گرفته شده است. سوال اینجاست که در شرایطی که مردم با مشکلات معیشتی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، آیا این نحوه تخصیص منابع قابل دفاع است؟»

او در ادامه افزود: «برای کمک به عتبات عالیات ۸۰۰ میلیارد تومان پیش‌بینی شده است. در حالی‌که این امور اغلب با مشارکت‌های مردمی اداره می‌شود، چرا باید از منابع عمومی چنین رقمی اختصاص یابد؟»

جدول شماره ۹؛ کانون بودجه‌های «غیرشفاف» و «نورچشمی‌ها»

انتقاد به بودجه نهادهای خاص اغلب متوجه «جدول شماره ۹» و ردیف‌های متفرقه است؛ جایی که اعتبارات کلانی تحت عناوین کلی مانند «کمک به اشخاص حقیقی و حقوقی» یا «پروژه‌های پیوستی» توزیع می‌شود. این بخش از بودجه به دلیل لابی‌های گسترده و نفوذ نهادهای مذهبی و سیاسی، در عمل خارج از نظارت دقیق دیوان محاسبات و سیستم‌های ارزیابی عملکرد قرار دارد. این پروژه‌ها که اغلب فاقد پیوست فنی و اقتصادی هستند، بودجه را به سمتی هدایت می‌کنند که هیچ خروجی ملموسی در شاخص‌های رفاهی مردم ندارد.

ماموریت‌های موازی و نهادهای مساله‌دار

در فهرست دریافت‌کنندگان بودجه‌های خاص، نام نهادهایی به چشم می‌خورد که با وجود دریافت اعتبارات سنگین، فعالیت‌های موازی و هم‌پوشانی‌های بسیاری دارند. مرکز خدمات حوزه‌های علمیه، جامعه‌المصطفی العالمیه، سازمان تبلیغات اسلامی و نهادهای تابعه آستان‌های مقدسه، از جمله شاخص‌ترین دریافت‌کنندگان این مبالغ هستند.

برای نمونه، در حالی که کشور درگیر بحران‌های زیست‌محیطی و زیرساختی است، ردیف‌های بودجه‌ای مستقلی برای فعالیت‌های تبلیغاتی در خارج از مرزها یا پروژه‌های ساخت‌وساز مذهبی اختصاص می‌یابد که شفافیت مالی ندارند.

اعتبار ۲.۱ هزار میلیارد تومانی برای جامعه المصطفی العالمیه

در لایحه بودجه ۱۴۰۵ برای ۹ نهاد حوزوی اصلی، حدود ۲۷.۸ هزار میلیارد تومان (در بخش اعتبارات هزینه‌ای) تعیین شده است. مرکز خدمات حوزه‌های علمیه ۱۶.۴ هزار میلیارد تومان، شورای عالی حوزه‌های علمیه ۵.۹ هزار میلیارد تومان، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی ۴۹۵ میلیارد تومان، جامعه المصطفی العالمیه ۲.۱ هزار میلیارد تومان، شورای سیاست‌گذاری حوزه‌های علمیه خواهران ۱.۵ هزار میلیارد تومان، حمایت از مدارس علوم دینی اهل سنت ۱.۱۸ هزار میلیارد تومان، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم ۹۹۶ میلیارد تومان، شورای عالی حوزه علمیه خراسان ۹۲۹ میلیارد تومان و موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ۴۴۱ میلیارد تومان سهم دارند.

در ردیف‌های کمکی جدول شماره ۹ همچنین مبالغی نظیر ۱۱۰ میلیارد تومان برای بنیاد سعدی و ۱۳۵ میلیارد تومان برای ستاد اقامه نماز دیده می‌شود.

بودجه‌های کلان نهادهای خاص در سال ۱۴۰۴

سال گذشته در صدر این لیست بودجه ۳۵ هزار میلیاردی صدا و سیما بود و به نهاد‌های فرهنگی دیگر نیز بین ۱۲۹ میلیارد تا ۱۴ هزار میلیارد تومان بودجه اختصاص پیدا کرد. سال ۱۴۰۴ نیز بودجه اختصاص یافته برای برخی نهادها از جمله آستان مقدس حضرت امام ۲۱۰ میلیارد تومان، بنیاد سعدی ۱۰۱ میلیارد تومان، ستاد اقامه نماز ۱۲۹ میلیارد تومان، بنیاد حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس ۷۶۵ میلیارد تومان، موسسه آموزش امام خمینی ۴۵۰ میلیارد تومان، ستاد احیای امر به معروف ۲۴۴ میلیارد تومان، جامعه المصطفی العالمیه ۱۷۵۶ میلیارد تومان و شورای سیاستگذاری حوزه علمیه زنان ۱۴۶۰ میلیارد تومان بود.

حدود ۴۰ هزار میلیارد تومان بودجه نهادهای مذهبی و فرهنگی

مبلغ کل ردیف‌های متفرقه در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ حدود ۳۹.۹ هزار میلیارد تومان برآورد شده است که بخش بزرگی از آن به نهادهای مذهبی و فرهنگی تعلق می‌گیرد که به طور مستقیم تحت نظارت وزارتخانه‌ها نیستند.

این بخش از بودجه در واقع «حیاط خلوت» لایحه محسوب می‌شود. دلیل اصلی انتقادها این است که بودجه آن‌ها تحت عنوان «کمک به اشخاص حقوقی غیردولتی» پرداخت می‌شود. در حالی که پروژه‌های عمرانی کشور با کمبود بودجه متوقف شده‌اند، این ردیف‌های متفرقه صرف اموری مانند «فعالیت‌های فرهنگی فضای مجازی»، «تبلیغات دینی بین‌المللی» یا «پروژه‌های ساخت‌وساز مذهبی خاص» می‌شود که خروجی ملموسی در شاخص‌های رفاهی و اقتصادی زندگی مردم ندارند.