ونزوئلا یکی از اندک مقاصد بالقوهای بود که مقامات جمهوری اسلامی در صورت سقوط رژیم میتوانستند برای فرار از محاکمهها یا انتقامجوییهای احتمالی به آنجا بگریزند. اما اکنون که حکومت نیکلاس مادورو، از متحدان نزدیک تهران سقوط کرده است، مقامات ایران چه گزینههای دیگری در اختیار خواهند داشت؟
به گزارش «میدلایست فاروم»، بازداشت نیکلاس مادورو، رئیسجمهوری ونزوئلا تناقضی را برای تهران ایجاد کرده است. رهبران جمهوری اسلامی اکنون از سویی برای ماندن در قدرت مصممترند و از سوی دیگر با توجه به پیغام تهدیدآمیز دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، از بهکارگیری خشونت بیشتر میهراسند. آنها نمیتوانند فرض کنند شعارهای آقای ترامپ توخالی است. بالاخره او با کنار زدن یکی از دشمنان، قاطعیت نشان داد. اما با همین کار، راه تبعید را هم برای رهبران ایرانی دشوارتر کرد، چون ونزوئلا یکی از معدود مقصدهای بالقوهای بود که تعدادشان مدام کمتر میشد.
دونالد ترامپ بامداد جمعه، دوم ژانویه در شبکه اجتماعی «تروتسوشال» نوشت: «اگر ایران به معترضان مسالمتجو شلیک کند و آنها را به طرز وحشیانه به قتل برساند، چیزی که رسم و عادت آنهاست، ایالات متحده آمریکا برای نجات آنها (معترضان) وارد خواهد شد. ما در حالت آمادهباش کامل (مسلح و آماده) هستیم.»
ساعاتی بعد، کماندوهای آمریکایی آقای مادورو را در کاراکاس بازداشت کردند. بنابر این گزارش، این تحولات ممکن است علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی در صدور فرمان حمله مرگبار به معترضان با تردید مواجه کند.
به گزارش «میدلایست فاروم»، هر بار که آقای خامنهای روی مداخله نکردن دونالد ترامپ قمار کرده، باخته است. جمهوری اسلامی در سالهای ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ با فرض این که تعلل مقامات آمریکایی برای حمله به ایران ادامه خواهد داشت، اقدامات تهاجمی خود را در منطقه گسترش داد. اما نیروهای آمریکایی به فرمان آقای ترامپ در سوم ژانویه ۲۰۲۰ با حمله پهپادی قاسم سلیمانی، فرمانده پیشین نیروی قدس سپاه را ترور کردند. سال گذشته نیز پس از آن که علی خامنهای در جریان مذاکرات هستهای صبر دونالد ترامپ را محک زد، رئیسجمهوری آمریکا بمبافکنهای بی-۲ را برای بمباران تاسیسات هستهای ایران اعزام کرد.
اکنون آقای ترامپ با ترسیم خط قرمز جدیدی برای جمهوری اسلامی، مقامات را تهدید کرده است که اگر به معترضان شلیک کنند و آنها را بکشند، ایالات متحده برای نجات معترضان ایرانی اقدام خواهد کرد. با این وجود، نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی به معترضان شلیک کرده و چندین نفر را کشتهاند، هرچند تعداد کشتهشدگان با اعتراضات سالهای گذشته فاصله دارد.
به گزارش «میدلایست فاروم»، آقای خامنهای باید محاسبه کند چه حدی برای دونالد ترامپ «زیادهروی» محسوب میشود، اما نمایش قاطعیت آقای ترامپ در ونزوئلا باید علی خامنهای را محتاطتر کند تا بختش را بیش از حد نیاز نیازماید.
مقامهای ایرانی طرحهای اضطراری در صورت فروپاشی رژیم را علنا تایید نمیکنند، اما پس از زمینگیر شدن حزبالله، فروپاشی رژیم بشار اسد، رئیسجمهوری سوریه و نشان دادن این واقعیت از سوی اسرائیل که میتواند به قلب رژیم ضربه بزند، احتمالا مقامهای مختلف در حال فکر کردن به مقصدهای تبعید هستند.
تام توگنهات، نماینده حزب محافظهکار در پارلمان و معاون وزیر کشور دولت پیشین بریتانیا شامگاه شنبه با انتشار پیامی به زبان فارسی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «از میان مقامات ارشد جمهوری اسلامی، چند نفر همین حالا برای تضمین امنیت پس از سقوط با سرویسهای اطلاعاتی خارجی در تماساند و اطلاعات محرمانه ردوبدل میکنند؟»
آقای توگنات افزود: «وقتی میدانند بسیاری از نزدیکان رژیم مخفیانه برای فرار آماده میشوند، در راس نظام سوءظن و بیاعتمادی بالا میگیرد. اما این بدگمانی نجاتشان نمیدهد، چون خیلی از همین سران خودشان هم در خفا دنبال همان راه فرارند.»
زمینه تاریخی
به گزارش «میدلایست فاروم»، وقتی در سال ۱۳۵۷ رژیم شاه ایران سقوط کرد، بسیاری از مقامهای ارشد توانستند به آمریکا یا فرانسه بگریزند. خود شاه فکر میکرد ایالات متحده پناه امنی در اختیارش خواهد گذاشت. هرچند جیمی کارتر، رئیسجمهوری وقت بعدها به او خیانت کرد و او مجبور شد به پاناما برود. با این حال، برای افراد نزدیک به حلقه داخلی شاه، زندگی در آمریکا بهرغم تلخی دوری از وطن قابل قبول بود. این شاید باعث شد اعضای رژیم شاه انگیزه کمتری برای جنگیدن جهت حفظ آن رژیم داشته باشند.
اما وضعیت در جمهوری اسلامی چنین نیست. مقامات رژیم ایران جایی ندارند که بتوانند در جامعهای با ارزشهای مشابه، زندگی لوکس داشته باشند. در وهله نخست، آنها شیعهاند و کشورهای دارای اکثریت شیعه در جهان اندکاند؛ عراق همچنان به جمهوری اسلامی وابسته است، اما نیروهای آمریکا میتوانند بهراحتی در آن عمل کنند. بحرین توسط خاندان سلطنتی سنی اداره میشود و از حملات پیشین نیروهای مورد حمایت ایران علیه پادشاهی و حاکمیتش کینه دارد. ارتباط جمهوری آذربایجان هم با جمهوری اسلامی بهرغم تجارت گسترده تا حد زیادی خصمانه است. شبهنظامیان مورد حمایت ایران در بخشهایی از لبنان و یمن خود را تحمیل کردهاند، اما کنترل کامل سرزمین را در دست ندارند.
چه گزینههایی باقی میماند؟
بنابر این گزارش، اگر رژیم ایران فرو بپاشد، شبهنظامیان شیعه مورد حمایت رژیم، احتمالا چندپاره میشوند یا از هم فرو میپاشند. هر پناه امنی که رهبران ایرانی ممکن است انتظارش را داشته باشند، میتواند ناگهان فرو بریزد و به استرداد آنان برای مواجهه با عدالت در ایران ختم شود.
تنها دولت سنی که از رژیم نفرت ندارد، دولت قطر است. با این حال دوحه ممکن است بهخاطر شمار نسبتا زیاد مقامات جمهوری اسلامی و تجربه منفی از میزبانی رهبران حماس، محتاط عمل کند. نقش میانجیگری قطر با پذیرش مقامات رژیم سرنگون شده بسیار متفاوت است. به همین دلیل، ونزوئلا گزینه جایگزین مهمی به شمار میرفت.
افزون بر سرنگونی رژیم نیکلاس مادورو، با توجه به نسخه دونالد ترامپ از دکترین «مونرو» که آمریکای لاتین را «حیاط خلوت» ایالات متحده میداند، کوبا و نیکاراگوئه هم از بین گزینهها حذف میشوند.
در نتیجه، روسیه برای رژیم میماند که شاید محتملترین مقصدشان باشد، اما آن هم شکننده است. چین هم یک امکان دیگر است، اما پکن تا حدودی در مرزهای خود با مسلمانان رفتار خصمانه دارد. به علاوهای اینها، برخی کشورهای آفریقایی هم شاید پناهندگی ارائه کنند.