یک تحلیل تازه هشدار میدهد برخی از بزرگترین شرکتهای سوخت فسیلی جهان وارد مرحله ای از «گسلایتینگ» شدهاند تا سود خود را افزایش دهند.
شرکتهای بزرگ نفتی متهم شدهاند که برای توجیه ادامه استفاده از سوختهای فسیلی آلاینده، «بهطور پنهانی» از تعهدات اقلیمی خود عقبنشینی کردهاند.
آگهی
آگهی
پژوهش تازهای از گروه «کلین کرییتیوز»، پروژهای برای متخصصان روابطعمومی و تبلیغات دغدغهمندِ اقلیم، روند «سیستماتیک» تغییر روایت غولهای نفتی در چهار سال گذشته را پیگیری کرده است؛ آن هم با وجود هشدارهای مکرر درباره گرمشدن زمین.
گزارش با عنوان حسابهای سمی: از سبزشویی تا گمراهسازی (منبع به زبان انگلیسی) بیش از ۱۸۰۰ نمونه از مواد تبلیغاتی کارزارهای شرکتهای بزرگ سوخت فسیلی بیپی، شل، اکسونموبیل و شورون را در فاصله سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ تحلیل میکند.
این بررسی شامل آگهیهای پولی در شبکههای اجتماعیای چون فیسبوک، یوتیوب، تیکتاک و اینستاگرام، همچنین تبلیغات تلویزیونی، آرشیوهای کتابخانهای، بیانیههای خبری، اطلاعیههای خطاب به سرمایهگذاران و سخنرانیهای مدیران ارشد میشود.
آیا غولهای نفتی به «گمراهسازی اقلیمی» متهماند؟
گزارش نشان میدهد کارزارها در ابتدای دوره بررسی بر اهداف اقلیمی و تعهد به گذار به انرژی پاک تاکید داشتند و این شرکتها غالبا خود را شریک گذار معرفی میکردند.
با این حال، تا سال ۲۰۲۳ پیامها هرچه بیشتر نفت و گاز را «دائمی، غیرقابلجایگزین و برای ثبات اقتصادی و امنیت ملی ضروری» چارچوببندی میکردند.
در سال ۲۰۲۰، شرکت بیپی از وعده انتشار خالص صفر و شعارهای مربوط به «سبز کردن شرکتها» فاصله گرفت و به سمت کارزارهایی رفت که به گفته کلین کرییتیوز از ادامه گسترش فعالیتهای نفت و گاز دفاع میکنند و در عین حال جاهطلبیهای این شرکت در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر را کاهش میدهند.
به گفته این گزارش، شورون هم از جایگاهیابی با شعار «انرژی انسانی» به سمت «پیامهای ملیگرایانه» چرخش کرد که تولید داخلی سوختهای فسیلی را به ثبات اقتصادی و امنیت ملی پیوند میزد.
پژوهشگران هشدار میدهند که با وجود تفاوتهای لحنی، همه غولهای نفتی بررسیشده روایت خود را به شکلی مشابه تغییر دادهاند؛ از پیام «ما بخشی از راهحل هستیم» به پیام «بدون ما نمیتوانید زندگی کنید».
این گزارش نشان داد که کارزارها بهطور فزاینده گاز طبیعی مایعشده (الانجی)، جذب و ذخیره کربن (سیسیاس)، هیدروژن آبی، سوختهای زیستی و دیزل تجدیدپذیر را به عنوان راهحلهای اقلیمی تبلیغ میکنند؛ در حالی که شواهد نشان میدهد این فناوریها همچنان یا منشأ فسیلی دارند یا کارایی آنها در مقیاس گسترده اثبات نشده است.
این گزارش میگوید: «سرعتی که شرکتها به سمت پیامهای مربوط به امنیت انرژی چرخیدند با عملکرد مالی آنها همبستگی داشت.»
این گزارش همچنین میافزاید: «شرکتهای شورون و اکسونموبیل به سرعت پیامهای خود را به سمت تاکید بر سیطره سوختهای فسیلی تغییر دادند و در نتیجه پیشتاز بازار شدند.»
گزارش همچنین نشان داد که شل، که سال گذشته به کوچکنمایی تاثیر اقلیمی سوختهای فسیلی متهم شده بود، از تصویرسازی خود به عنوان پیشگام انتشار خالص صفر به تاکید بر الانجی به عنوان بازار رشد بلندمدت روی آورده است.
حفظ سودآوری سوختهای فسیلی در بحبوحه تغییر نگرشها
نایانتارا دوتا، رئیس بخش پژوهش در کلین کرییتیوز و نویسنده اصلی این گزارش، میگوید: «سبزشویی شکل تازهای به خود گرفته است.»
او میافزاید: «شرکتهای بزرگ نفتی به جای طرح ادعاهای نادرست، راهحلهای کاذبی مانند سیسیاس و گاز طبیعی را تبلیغ میکنند؛ در حالی که اینها از دل سوختهای فسیلی بیرون میآیند و وابستگی بلندمدت به آنها ایجاد میکنند.»
دوتا استدلال میکند که شرکتهای نفتی در حال ساختن روایتی هستند که در برابر مخالفت فزاینده، آنها را «سودآور و در قدرت» نگه میدارد.
گذار از سوختهای فسیلی، با وجود آنکه رسما در دستور کار نبود، به یکی از محورهای داغ بحث در نشست سال گذشته سازمان ملل موسوم به کوپ۳۰ در بلم تبدیل شد.
بیش از ۹۰ کشور از جمله آلمان و هلند از ایده تدوین نقشهراهی حمایت کردند که به هر کشور امکان میدهد اهداف خود را برای حرکت به سمت انرژی سبز تعیین کند.
با وجود حمایت رو به افزایش از این ایده، در ساعات پایانی نشست همه اشارهها به سوختهای فسیلی از توافق نهایی پاک شد. این یعنی امید به آیندهای عاری از سوختهای فسیلی اکنون بیرون از حوزه اختیارات سازمان ملل قرار دارد.
گزارش تازه «کربن میجرز» نشان داد که ۱۷ مورد از ۲۰ منتشرکننده اصلی گازهای گلخانهای در سال ۲۰۲۴ شرکتهایی بودهاند که تحت کنترل کشورهایی قرار دارند که بعدا نقشهراه کوپ۳۰ را مسدود کردند. این فهرست شامل عربستان سعودی، ایران, قطر، هند، روسیه و چین است.
غولهای نفتی و جنگ علیه ایران
رابرت برول، جامعهشناس محیطزیست در دانشگاه براون، میگوید: «گذار از سبزشویی به دفاع از سیطره انرژی فسیلی تازهترین پیچوخم بلاغی در دستکاری افکار عمومی است تا پذیرش انتشار گازهای گلخانهای را بخشی عادی از کسبوکار جلوه دهد.»
او ادامه میدهد: «در همین حال، جنگ در خاورمیانه بیپایگی این تصور را نشان میدهد که گویا سوختهای فسیلی «امنیت انرژی» فراهم میکنند.»
چندین کارشناس از جنگ علیه ایران برای برجسته کردن نیاز فوری به گذار به انرژی پاک استفاده کردهاند، در حالی که قیمت نفت و گاز همچنان سر به فلک میکشد.
سازمان غیرانتفاعی [350.org](http://350.org %28منبع به زبان انگلیسی%29/) اخیرا از کشورهای گروه هفت خواسته است مالیات بر سود بادآورده بر غولهای سوخت فسیلی وضع کنند؛ شرکتهایی که به گفته این نهاد از تشدید درگیری در خاورمیانه در حال «سودجویی» هستند.
با آنکه جنگ ایران همچنین به بالا گرفتن درخواستها برای صدور مجوزهای حفاری در دریای شمال از سوی بریتانیا دامن زده است، یک تحلیل دانشگاه آکسفورد نشان داد تمرکز بر انرژیهای تجدیدپذیر بسیار محتملتر است که قبوض انرژی خانوارها را کاهش دهد.
دانا شران از ائتلاف «اقدام اقلیمی علیه اطلاعات نادرست» (سیایایدی) میگوید: «آنچه میبینیم تحول لحظهای اطلاعات گمراهکننده اقلیمی است.»
او اضافه میکند: «به جای انکار بحران، غولهای نفتی مانند بیپی و شل داستان را از نو مینویسند تا گسترش سوختهای فسیلی را ضروری و مسئولانه جلوه دهند. این تلاشی پیچیده برای حفظ نفوذ سیاسی و سودهاست، حتی در حالی که پیامدهای اقلیمی شدت میگیرد.»