در همین حال با ادامه بارشهای تازه و تهدید ویرانیهای بیشتر در بخشهایی از آسیا، صداها برای مقابله با جنگل زدایی بلندتر شده است.
همزمانی توفانهای حارهای و سامانههای موسمی «شدتیافته» ویرانی گستردهای را در سراسر آسیا به جا گذاشته است و تیمهای امداد همچنان با زمان مسابقه میدهند تا به بازماندگان گرفتار در مناطق دورافتاده برسند.
آگهی
آگهی
روزها بارندگی بیسابقه و طغیان امواج ناشی از توفان، هفته گذشته در سریلانکا، اندونزی، تایلند، مالزی و ویتنام سیلابها و رانشهای مرگبار به راه انداخت. هزاران خانه ویران شده و جادهها به سرعت به رودهای گلولای خروشان تبدیل شدهاند؛ مردم برای زنده ماندن به پشتبام خانهها یا شاخه درختان پناه بردهاند.
شمار قربانیان اکنون از هزار و ششصد نفر گذشته است، اما هنوز صدها نفر در سراسر منطقه مفقود هستند. به گفته سازمان ملل این فاجعه از مرگبارترین الگوهای جوی در جنوب و جنوب شرق آسیا در سالهای اخیر بوده است.
برخورد سه سامانه آبوهوایی حارهای، از جمله توفانهای استوایی دیتواه و سنیار، که احتمالا تحت تاثیر تغییرات اقلیمی تشدید شده است، به گفته فعالان محیط زیست با جنگلزدایی افسارگسیختهای گره خورده که ابعاد فاجعه را چند برابر کرده است.
آیا جنگلزدایی عامل سیلهای مرگبار آسیا است؟
در روزهای آینده بارندگی بیشتری در سراسراندونزی، یکی از مناطق بهشدت آسیبدیده، پیشبینی شده است؛ بارشهایی که احتمالا استانهای سوماترای شمالی، سوماترای غربی و آچه را تحت تاثیر قرار خواهد داد. ساکنان این مناطق هنوز از شوک سیلابها بیرون نیامدهاند و با کمبود شدید غذا و دسترسی محدود به آب آشامیدنی سالم دستوپنجه نرم میکنند.
سازمان مردمنهاد والهی، بزرگترین و قدیمیترین نهاد مدافع محیط زیست در اندونزی، میگوید این فاجعه نتیجه «آسیبپذیری فزاینده بومشناختی» بر اثر دگرگونی در زیستبومهای مهم است و بحران اقلیمی آن را تشدید کرده است.
احمد سویلحین از والهی آچه میگوید: «این فاجعه صرفا یک پدیده طبیعی نیست، بلکه فاجعهای بومشناختی است که حاصل سیاستهای سهلانگارانه و تساهلآمیز دولت است.»
او میافزاید: «این سیلابهای تکرارشونده حاصل انباشت جنگلزدایی، گسترش صنعت روغن نخلو استخراج غیرقانونی طلا است که اجازه یافته بدون مهار ادامه یابد.»
جنگلزدایی در اندونزی
بین سالهای ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۵، در آچه، سوماترای شمالی و سوماترای غربی در مجموع یک میلیون و چهارصد هزار هکتار زمین به دلیل فعالیت بیش از ششصد شرکت دستخوش جنگلزدایی شده است.
این جنگلها به دلایل متعددی از میان رفتهاند؛ از جمله صدور مجوزهای استخراج معدن، ایجاد مزارع نخل روغنی و همچنین پروژههای زمینگرمایی، برقآبی و نیروگاههای برقآبی کوچک.
در آچه ۹۵۴ حوضههای آبریز (محدوده یا خطالراسی از زمین که جریان آب را به رودخانهها، حوضهها یا دریاهای مختلف هدایت و از هم جدا میکند) وجود دارد. والهی میگوید ۶۰ درصد این حوضهها در مناطق جنگلی قرار دارند و ۲۰ مورد از آنها در وضعیت بحرانی هستند.
با این حال، بخش عمده این حوضهها شاهد جنگلزدایی گسترده بودهاند. برای مثال، حوضه آبریز کرونگ ترومون بیش از ۵۰ هزار هکتار وسعت دارد، اما در سالهای اخیر نزدیک به نیمی از آن، معادل ۴۳ درصد، پوشش جنگلی خود را از دست داده است و اکنون کمتر از ۳۱ هزار هکتار جنگل در آن باقی مانده است.
جنگلها چگونه میتوانند از کشورها در برابر سیل محافظت کنند؟
جنگلها برای مدیریت سیلاب حیاتی هستند و عملا مانند اسفنجهای عظیمی عمل میکنند که سرعت جریان آب را کاهش میدهند و حجم رواناب را کم میکنند.
درختان میتوانند بیش از هر نوع پوشش گیاهی دیگری آب را تبخیر کنند و یکی از بهترین سپرهای طبیعی در برابر سیل به شمار میروند. پژوهشگران دانشگاه بریتیش کلمبیا میگویند قطع کامل جنگلها (یعنی حذف همه درختان یک منطقه) نه تنها خطر سیل را افزایش میدهد، بلکه میتواند آن را «به شدت تشدید کند».
در یک مطالعه (منبع به زبان انگلیسی)که اوایل امسال منتشر شد، دانشمندان دریافتند در برخی حوضههای آبریز، پس از قطع کامل جنگلها، وقوع سیلاب تا ۱۸ برابر بیشتر و شدت آن بیش از دو برابر شده است. این اثرات میتواند بیش از چهار دهه دوام داشته باشد.
درخواستها از اندونزی برای «اصلاح مدیریت جنگل»
سیلهای مرگبار آسیا باعث شده درخواستها برای آنکه دولت اندونزی با جنگلزدایی قاطعانهتر برخورد کند، افزایش یابد.
رنگا آدیپوترا، معلم ۳۱ سالهای که خانهاش در سوماترای غربی را سیل با خود برد، در حاشیه شهر پادانگ زندگی میکرد. تپههای بالادست روستای او سالهاست که بر اثر برداشت غیرقانونی چوب زخمی شدهاند.
آدیپوترا به خبرگزاری آسوشیتدپرس گفت: «ما از دولت میخواهیم مدیریت جنگل را بررسی و اصلاح کند. نمیخواهیم این فاجعه پرهزینه دوباره تکرار شود.»
فعالان محیط زیست میگویند منظره کندههای درخت که با جریان رودخانهها شسته و جابهجا میشوند، «ظنها را تقویت میکند» که بهرهبرداری از جنگل همچنان بیوقفه ادامه دارد.
اولی ارتا سیاگیان از بخش ملی جنگل و مزارع والهی میگوید: «با توجه به این واقعیتها به روشنی میبینیم که فاجعه بومشناختی کنونی حاصل عملکرد مسئولان دولتی و شرکتها است.»
او میافزاید: «بنابراین این مسئولیت بر عهده مسئولان دولتی است که همه مجوزهای صادرشده برای شرکتها در اندونزی، بهویژه آنهایی را که در زیستبومهای مهم و بحرانی فعالیت میکنند، بازبینی کنند. اگر لازم است مجوزی لغو شود، باید این کار انجام شود.»
اکنون فشارها بر دولت برای پاسخگو کردن عاملان این جنگلزدایی افزایش یافته است و فعالان محیط زیست میگویند نباید از مالیاتدهندگان خواست هزینه احیای جنگلها در حوضههای آبریز را بپردازند.
سیاگیان اضافه میکند: «آنها سالها از سودهای کلان حاصل از بهرهبرداری از طبیعت بهرهمند شدهاند؛ اکنون وقت آن است که در قبال احیای آن هم مسئول شناخته شوند.»
مقامها ادعاها درباره برداشت غیرقانونی چوب را رد کردهاند.